Cờ tướng (Tiếng Anh: Chinese Chess) vì nó
được phổ biến ra thế giới từ Trung Quốc và cũng được coi là "quốc hồn quốc túy"
của nước này (nhưng theo phương Tây thì nó có nguồn gốc từ Ấn Độ), là một trò
chơi trí tuệ dành cho hai người, là loại cờ được chơi phổ biến nhất thế giới
cùng với cờ vua.
Đây loại cờ có từ khoảng thế kỷ 7. Cờ tướng được
bắt nguồn từ Saturanga, một loại cờ cổ được phát minh ở Ấn Độ từ thế kỷ 5 đến
thế kỷ 6 (trước cờ tướng khoảng 200 năm). Chính Saturanga được phát minh từ Ấn
Độ, sau đó đi về phía tây, trở thành cờ vua và đi về phía Đông trở thành cờ
tướng. Người Trung Quốc cũng đã thừa nhận điều này.
Cờ tướng cổ đại không có quân Pháo. Các nhà
nghiên cứu đều thống nhất là quân Pháo được bổ sung từ thời nhà Đường (sau năm
618), là quân cờ ra đời muộn nhất trong bàn cờ tướng, bởi cho tới thời đó, con
người mới tìm ra vũ khí pháo để sử dụng trong chiến tranh.
Nguồn gốc game cờ tướng Ảnh: Internet
Tuy nhiên, người Trung Hoa đã cải tiến bàn cờ
Saturanga như sau:
- Họ không dùng "ô", không dùng hai màu để phân
biệt ô, mà họ chuyển sang dùng "đường" để đặt quân và đi quân. Chỉ với động tác
này, họ đã tăng thêm số điểm đi quân từ 64 của Saturanga lên 81.
- Đã là hai quốc gia đối kháng thì phải có biên
giới rõ ràng, từ đó, họ đặt ra "hà", tức là sông. Khi "hà" xuất hiện trên bàn
cờ, 18 điểm đặt quân nữa được tăng thêm. Như vậy, bàn cờ tướng bây giờ đã là 90
điểm so với 64, đó là một sự mở rộng đáng kể. Tuy nhiên, diện tích chung của bàn
cờ hầu như không tăng mấy (chỉ tăng thêm 8 ô) so với số điểm tăng lên tới 1 phần
3.
- Đã là quốc gia thì phải có cung cấm (宮) và
không thể đi khắp bàn cờ như kiểu trò chơi Saturanga được. Thế là "Cửu cung" đã
được tạo ra. Điều này thể hiện tư duy phương Đông hết sức rõ ràng.
- Bàn cờ Saturanga có hình dáng quân cờ là những
hình khối, nhưng cờ Tướng thì quân nào trông cũng giống quân nào, chỉ có mỗi tên
là khác nhau, lại được viết bằng chữ Hán. Đây có thể là lý do khiến cờ tướng
không được phổ biến bằng cờ vua, chỉ cần liếc qua là có thể nhận ra đâu là Vua,
đâu là Hoàng hậu, kỵ sỹ, v.v. Tuy nhiên, đối với người Trung Hoa thì việc thuộc
mặt cờ này là không có vấn đề gì khó khăn. Có lẽ việc cải tiến này cũng một phần
là do điều kiện kinh tế bấy giờ chưa sản xuất được bộ cờ có hình khối phức tạp
như cờ vua. Cờ tướng không phải là một trò chơi sang trọng, muốn tạo ra một bàn
cờ tướng cực kỳ đơn giản, chỉ cần lấy que vạch xuống nền đất cũng xong, còn cờ
vua thì mất công hơn nhiều khi phải tạo ra các ô đen/trắng xen kẽ nhau.
game cờ tướng online Ảnh: Zozogame
- Gần
đây ngày càng có nhiều ý kiến đề nghị cải cách hình dáng các quân cờ tướng và
trên thực tế người ta đã đưa những phác thảo của những bộ quân mới bằng hình
tượng thay cho chữ viết, nhất là khi cờ tướng được chơi ở những nước không sử
dụng tiếng Trung Quốc.
- Với sự thay đổi bố cục bàn cờ, người Trung Hoa
đã phải có những điều chỉnh để lấy lại sự cân bằng cho bàn cờ. Đó chính là những
ngoại lệ mà người chơi phải tự nhớ. (Xem thêm phần Mã, Tướng).
- Bàn cờ tướng thật sự là một trận địa sinh động,
có tầng có lớp và thật hoàn hảo: đủ các binh chủng trên chiến trường, công có,
thủ có, các quân được chia thành ba lớp xen kẽ hài hoà. Lại còn có cả sông, cung
cấm. Hình tượng quốc gia hoàn chỉnh, có vua tôi, có 5 binh chủng, có quan ở nhà,
quân ra trận v.v..., vừa có ý nghĩa, vừa mang sắc thái phương Đông rõ nét, vì
vậy người Trung Hoa đặt tên cho cờ này là Tượng kỳ (象棋) với ý nghĩa cờ
hình tượng (theo chữ Hán) chứ không phải vì có quân tượng (voi) trên bàn
cờ.
- Cũng có một số tài liệu lý giải rằng, vì Trung
Hoa không có voi, khi tiếp nhận Saturanga thấy trong các quan có quân voi lạ nên
người Trung Hoa bèn gọi là "tượng kỳ" để kỷ niệm một loại cờ lạ có con voi. Như
thế có người suy ra "tượng kỳ" có nghĩa là cờ voi.
game cờ tướng online Ảnh: Internet
- Tại Việt Nam thì từ xưa tới nay vẫn gọi là cờ
tướng chứ không ai gọi là cờ tượng cả. Tướng cầm đầu thì phải gọi là cờ tướng.
Đó cũng là nét hay của ngôn ngữ Việt, dễ gần gũi, dễ hiểu. Khi cờ vua du nhập
vào Trung Quốc, họ gọi nó bằng cái tên rất dài là "Quốc tế tượng kỳ" và cho đến
nay họ vẫn gọi như vậy, trong khi người Việt chỉ gọi một tên ngắn gọn lại là cờ
vua. Và được xếp vào hai bộ môn thi đấu quốc tế đó là: cờ tướng và cờ vua.
Nguồn: Wikipedia
